Enerji krizi, İran savaşının tetiklediği belirsizlikle derinleşiyor ve bu durum, dünya genelinde yaklaşık 80 ülkenin acil önlemler almasına yol açıyor. Küresel enerji piyasası, özellikle Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşen petrol sevkiyatlarında risklerin artmasıyla birlikte yeni fiyat artışları ihtimaliyle karşı karşıya.
Hükümetler, enerji arzında yaşanabilecek kesintilere karşı tedbirlerini sıkılaştırıyor. Piyasa uzmanları, Körfez bölgesinde biriken yakıtın Hürmüz Boğazı’ndan ihracatının aksaması durumunda petrol fiyatlarında sert dalgalanmaların yaşanabileceğini dile getiriyor. Financial Times’a göre, Aberdeen başekonomisti Paul Diggle, Brent petrolün varil fiyatının 180 dolara kadar yükselebileceğini öngörüyor ve “Bu durumu son derece ciddiye alıyoruz. Şu anda ödünç alınmış zamanda yaşıyoruz.” ifadelerini kullanıyor.
Yaz aylarının gelmesiyle birlikte, kuzey yarımkürede artan klima kullanımı ve tatil seyahatleri enerji talebini artırıyor. Bu durum, ham petrol, benzin, dizel ve jet yakıtı arzı üzerinde ek bir baskı oluşturuyor. Küresel stokların zaten düşüş eğiliminde olduğu bir dönemde bu gelişmeler dikkat çekiyor. Avustralya’nın 10 milyar dolarlık yakıt ve gübre stoklarını artırma planları, Fransa’nın kriz destek programlarını genişletme kararları ve Hindistan’ın döviz rezervlerini güçlendirmek için attığı adımlar, ülkelerin artan enerji baskısına karşı aldığı önlemler arasında yer alıyor. Uluslararası Enerji Ajansı, acil önlem alan ülke sayısının mart ayında 55 iken, mayıs itibarıyla bu sayının 76’ya çıktığını belirtiyor.
Ekonomistler ve piyasa analistleri, enerji krizinin bir sonraki aşamasında fiyatlarda yeni sert artışların, yakıt kısıtlamalarının, sanayi üretiminde yavaşlama ve küresel büyümede belirgin düşüşler yaşanabileceği uyarısını yapıyor. Avrupa Birliği Ulaştırma Komiseri Apostolos Tzitzikostas, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının devam etmesi durumunda küresel resesyon riskinin gündeme gelebileceğini ifade etti.
Uluslararası Enerji Ajansı’nın verilerine göre, mart-haziran döneminde küresel petrol tüketiminin, üretimin yaklaşık 6 milyon varil üzerinde olacağı öngörülüyor. Bazı analizler bu açığın günlük 8 ila 9 milyon varile kadar çıkabileceğini gösteriyor. Açığın kapatılması için stratejik rezervler devreye alınırken, tüccarlar da kara ve deniz üzerindeki stokları kullanmaya başlıyor. Ancak, bu rezervlerin önemli bir kısmının temmuz itibarıyla tükeneceği öngörülüyor.
Savaşın başlangıcından beri küresel petrol rezervlerinde yaklaşık 380 milyon varillik bir azalma gerçekleştiği belirtiliyor. Ancak bu hesaplamalar, Körfez bölgesindeki ulaşılamayan stokları kapsamıyor. Analistlere göre, sistemdeki teknik nedenlerden dolayı stoklar tamamen tükenmeden önce piyasada ciddi aksamalar yaşanabilir. Boru hatları, rafineriler ve depolama sistemleri, minimum seviyede çalışmayı gerektiren yapılar nedeniyle belirli bir eşik altında hassas hale geliyor. Oxford Institute for Energy Studies’ten Paul Horsnell, asgari işletme seviyelerinin ülkeden ülkeye değiştiğini vurgulamaktadır.
JPMorgan’a göre, OECD ülkelerinde stoklar, haziran başında “operasyonel stres seviyelerine” yaklaşabilir. Sürecin gelişimi, hükümetlerin ve şirketlerin alacağı önlemlerin hızına bağlı olacak. Brent petrol fiyatlarının 110 doların üzerinde olmasına rağmen talepte belirgin bir düşüş yaşanmaması ve fiyatların daha yüksek seviyelere karşı duyarlılığının devam etmesi, endişeleri artırıyor. Gelişmekte olan ülkelerde ise enerji kıtlığının etkileri daha belirgin bir şekilde hissediliyor.
Enerji krizi, en çok petrokimya ve havacılık sektörlerini etkiliyor. Rafineri şirketleri, yüksek maliyetler ve artan enerji fiyatları ile başa çıkmakta zorluk çekiyor. Bu durum, küresel ekonomideki belirsizlikleri daha da derinleştiriyor.
